چندي پيش چهلمين سالگرد فرود انسان روي ماه كه تحت عنوان ماموريت آپولوي 11 انجام شده بود، در حالي برگزار شد كه باز آلدرين و مايكل كالينز، دو تن از فضانوردان آن ماموريت تاريخي از ناسا خواستند تا رسيدن به مريخ را به عنوان هدف بعدي خود در نظر بگيرد. با اين حال سيستم جت شيميايي كه 40 سال پيش آنها را همراه آرمسترانگ به ماه رسانده بود قابليت آن را دارد كه فضاپيماي مشابهي را در مدت 6 ماه به مريخ برساند. از آن گذشته صدها ميليارد دلار نيز براي تحقق اين برنامه هزينه خواهد شد. با اين حال بتازگي ايده منحصربه فردي ارائه شده است كه در قالب آن راكت پلاسماي يوني جديدي ساخته مي‌شود كه تنها با استفاده از مقدار اندكي از سوخت مخصوص، فضانوردان را در 39 روز به مريخ مي‌رساند. اين فناوري نوين از سوي فرانكلين چانگ دياز، از فضانوردان بازنشسته ارائه شده است و به نظر مي‌رسد در سال‌ها و دهه‌هاي آتي به عنوان سيستم حمل و نقل فضايي قابل اطميناني به كار گرفته شود اما هنوز همه چيز در حد نظريه آزمايشگاهي است.

مشكلي كه درخصوص راكت‌هاي فعلي و سنتي وجود دارد اين است كه به طرز وحشتناكي ناكارآمد هستند. حدود 90 درصد از وزن كل فضاپيماها در ابتداي انجام ماموريت‌شان را سوخت آنها تشكيل مي‌دهد كه حجم قابل توجهي از آن براي خارج شدن فضاپيما از اتمسفر و رهايي از جو زمين مي‌سوزد. از آن گذشته يك راكت معمولي تنها مي‌تواند با سرعت آرامي به سوي مريخ حركت كند. اين سرعت آنچنان كم توصيف مي‌شود كه به گفته دانشمندان علوم فضايي «بسيار كند» است. دانشمندان راندمان و عملكرد راكت‌ها را در قالب تكان‌هاي مخصوصي ارزيابي و توصيف مي‌كنند كه همواره با خارج شدن ميزان سوخت سوخته شده از انتهاي آن ارزيابي دقيقي در اين باره صورت مي‌گيرد. بررسي‌هاي دقيق نشان داده‌اند كه يك راكت شيميايي تكان‌هاي رانشي مخصوص نسبتا كمي درحدود 450 ثانيه دارد. اما در ايده جديد فرانكلين چانگ دياز، نسبت بسيار جالب توجهي ديده مي‌شود كه از نظر تئوري زمان مسافرت‌هاي فضايي و از جمله رسيدن به مريخ را بسيار كوتاه مي‌كند چيزي در حدود 39 روز! در طرح اوليه اين محقق تكان‌هاي رانشي به بلندي 15 هزار ثانيه ايجاد مي‌شود. اين رقم براي دانشمندان علوم فضايي بهت‌آور عنوان شده است و اين پرسش مطرح مي‌شود كه چگونه چنين فرآيندي امكان‌پذير است؟ پاسخ ساده و كاملا روشن‌كننده است: راكتي كه اين محقق طرح آن را ارائه كرده است به واسطه سوزان سوخت نيروي محركه مورد نياز خود را به دست نمي‌آورد بلكه براي حركت بسيار سريع چنين راكتي، اتم‌ها را آنچنان حرارت مي‌دهند كه در نتيجه آن دود پلاسمايي مخصوصي توليد و با فشار به بيرون هدايت مي‌شود. اين راكت كه Magnetoplasma RocketVariable Specific Impulse نام داشته و به اختصار عنوان VASIMR را به آن داده‌اند متشكل از 3 سلول مغناطيسي مرتبط با يكديگر هستند. نخستين مرحله از عملكرد اين راكت بي‌شباهت به آنچه كه در يك كتري آب جوش روي مي‌دهد، نيست. در اين مرحله اتم‌هاي گاز طبيعي همچون آرگون با استفاده از ژنراتور فركانس راديويي حرارت مي‌بينند تا آنجا كه الكترون‌هاي نهفته در آن به نوعي به جوش آمده و پلاسماي مورد نياز را توليد كنند.

در اين مرحله پلاسماي ياد شده بسيار داغ است (دمايي در حدود 50 هزار درجه سلسيوس) با اين حال اين درجه حرارت نيز براي توليد تكان رانشي مورد نياز كافي نيست. مرحله دومVASIMR همچون يك تقويت‌كننده (آمپلي‌فاير) عمل مي‌كند كه طي آن انرژي بيشتري به پلاسماي توليد شده تزريق مي‌شود. اين فرآيند با استفاده از امواج الكترومغناطيسي صورت مي‌گيرد. تا اين مرحله پلاسماي توليد شده دمايي در حدود يك ميليون درجه سلسيوس پيدا كرده است كه تقريبا با دماي مركز خورشيد برابري مي‌كند.

اما سومين و آخرين مرحله يك گلوگاه مغناطيسي است كه انرژي قابل توجه پلاسماي به دست آمده را به جنبش غيرمستقيمي تبديل مي‌كند و در نهايت تكان رانشي بسيار شتابي خلق مي‌شود، اما اكنون پرسش مهمي مطرح مي‌شود و آن چيزي نيست جز اين كه چه ماده‌اي مي‌تواند چنين دماي بسيار زيادي را تحمل كند؟ اين يكي از دلايلي است كه به موجب آن سلول‌هاي به كار گرفته شده از نوع مغناطيسي هستند. يك ميدان مغناطيسي نه‌تنها به افزايش دماي پلاسما كمك مي‌كند بلكه در عين حال آن را نيز در بر گرفته و اين در حالي است كه عملا چيزي را لمس نمي‌كند.

از بعد تئوريك، راكت VASIMR مي‌تواند به سطح قدرت و تواني معادل صدها برابر ساير موتورهاي يوني برسد، اما هنوز 2 مشكل بزرگ ديگر نيز وجود دارند كه پيش از آماده شدن براي رفتن به سوي مريخ بايد آنها را دقيقا بررسي و راه‌حل قطعي برايشان ارائه شود. نخستين مشكل اين است كه راكت 200 كيلوواتي VASIMR تنها معادل يك پوند تكان رانشي توليد مي‌كند. اين ميزان در فضا و جاي كه خلا‡ محسوب مي‌شود، جايي كه موتور يوني مي‌تواند به طور پيوسته براي ماه‌هاي طولاني به فعالت خود ادامه دهد، بيش از حد كافي است. شايد اين مثال به روشن‌كننده «كافي بودن» اين ميزان باشد: تنها يك پوند تكان رانشي مي‌تواند دو تن بار را از خورشيد تا مشتري طي 19 ماه حمل كند! اما اين به معناي آن است كه راكت VASIMR هرگز به خودي خود از جاذبه زمين رهايي نخواهد يافت بلكه به راكت‌هاي سنتي نياز دارد تا با صرف سوختي قابل توجه آن را به خلا‡ برسانند.

اما مساله دوم اين است كه در حالي كه موتورهاي فعلي مي‌توانند با تكيه بر انرژي خورشيدي حركت كنند كه البته از اين لحاظ براي سفر به ماه يا ساير اجرام آسماني نزديك به زمين كاملا مناسب است اما براي ماموريت‌هاي بسيار دوردست فضايي به قدرت بيشتري همچون 200 مگاواتي نياز است كه البته تنها با استفاده از يك رآكتور هسته‌اي نصب شده روي راكت امكان تهيه چنين قدرتي امكان‌پذير خواهد شد.

گرچه به نظر مي‌رسد اين دو مشكل به عنوان موانع جدي بر سر راه تحقيقات چانگ دياز و تيم همراهش خود را نشان دهند، اما آنها خود را براي سال 2010 و آزمايش اين راكت آماده مي‌كنند. پيش‌بيني وي اين است كه در آن سال و با كمك ناسا، اين راكت در ايستگاه فضايي بين‌المللي مورد آزمايش قرار گيرد كه در صورت موفقيت جرقه تاريخي براي آغاز مسافرت‌هاي طولاني مدت فضايي آن هم در مدت زمان بسيار كوتاه خواهد بود.

در همان شب بود كه ناگهان يك باتري واژگون شد و اسيد سولفوريك آن روي لباس‌هاي او ريخت. الكس با آن‌كه شخصيتا آدم عصبي نبود، اما اين بار با عصبانيت دستيارش، توماس واتسون را صدا كرد. توماس در اتاق زير شيرواني بود و صدا در حالت عادي به او نمي‌رسيد. اما وجود يك سيم تلگراف كه از كارگاه زيرشيرواني تا داخل اتاق خواب الكس در طبقه پايين امتداد داشت، باعث شد كه توماس صداي او را بشنود. احتمالا اولين مكالمه تلفني دنيا مكالمه چندان شيرين و دلچسبي براي هيچ‌كدام از دو طرف خط نبوده است.

به اين ترتيب زندگي ما بعد از گذشت اين 130 سال، وابستگي عجيبي به تلفن پيدا كرده است. زندگي روزانه خيلي‌هايمان دست كم با بيش از 2 مكالمه تلفني همراه است و بجز دوستان، خانواده و آشناياني كه هميشه نگران حالمان هستند، خيلي از قرارها و مسائل كاريمان هم با تلفن است كه حل و فصل مي‌شود.

با وجود همه وابستگي‌هايي كه به تلفن داريم، قرار نيست حتما رابطه مان با اين پديده خيلي دوستانه باشد. قرار نيست حتما تلفن همراه مان را شب‌ها با خودمان به رختخواب ببريم و گوشي تلفن ثابتمان را حتما از نوع بي‌سيمي ‌انتخاب كنيم تا هميشه دم دستمان باشد.

هيچ رابطه عاشقانه‌اي بين ما و تلفن وجود ندارد. تلفن را به عنوان ابزاري نگاه كنيد كه قرار نيست جاي دوستانتان را برايتان بگيرد، قرار نيست نفر دوم زندگي، بعد از خودتان باشد و قرار نيست همه وقت و پولتان را صرفش كنيد. اگر معتادش شده‌ايد بايد بگويم هر چه زودتر از دامش بيرون بياييد، پيش از آن‌كه تبديل به آدم خانه نشيني شويد كه تلفن را دست گرفته و ديوانه‌وار شماره مي‌گيريد. اين يك بيماري است. باور كنيد.

مهم‌ترين امكاني كه تلفن برايتان فراهم مي‌كند، در دسترس بودن و در دسترس داشتن كساني است كه كارشان داريد. در دسترس بودن براي بشر آنقدر مهم بوده كه به تلفن‌هاي ثابت راضي نباشيم و تلفن همراه را اختراع كنيم تا مطمئن باشيم كه مثلا ساعت دقيق ناهار خوردن، دستشويي رفتن و از خواب بيدار شدن پسر تازه دانشجو شده‌مان را مي‌دانيم.

جاشوا ميرويتس در كتاب «مكان بي معناست: تاثير رسانه‌هاي الكتريكي بر رفتار اجتماعي» مي‌گويد اگر در جايي زندگي مي‌كنيد كه به تلفن دسترسي نداريد، انگار داريد به دوستانتان توهين مي‌كنيد. در دسترس نبودن، غيرطبيعي است، پس شما را مردم گريز مي‌دانند. بي‌توجه به اين‌كه داريد چه كار مي‌كنيد و كلا كجا هستيد، بايد هميشه در دسترس باشيد. يادتان باشد هر چقدر بيشتر خودتان را در دسترس‌شان قرار بدهيد، مثلا به تمام پيام‌هاي كوتاه و يا تماس‌هايشان سريع جواب بدهيد، آنها هم بيشتر ازتان توقع خواهند داشت. احتمالا مي‌خواهند هميشه در دسترس باشيد و حتي ممكن است به خاطر برنداشتن گوشي يا جواب ندادن اس‌ام‌اس عصباني شوند و سرزنش‌تان هم بكنند. اما بعضي وقت‌ها حربه‌هايي را استفاده مي‌كنيم تا از شر تلفن و تماس‌ها خلاص شويم. اينجاست كه تكنولوژي بلاي جانمان مي‌شود. موبايل خود را هزار سوراخ قايم مي‌كنيم تا آنتن ندهد. رمزهايي وارد گوشي مي‌كنيم تا تلفن را از شبكه خارج كند و به هزار در بسته مي‌كوبيم اما بالاخره تماس برقرار مي‌شود و آه از نهاد ما بلند.

چرا به تلفن عادت نكنيم؟

عادت به حرف زدن با تلفن ثابت، از آن مصيبت‌هايي است كه بايد دعا كنيم گرفتارش نشويم. اگر هزينه‌هاي بالاي تلفن همراه مانع خوبي است براي كمتر با موبايل حرف زدن، اما تلفن ثابت و قيمت پايين مكالمه با آن، به طرز وسوسه انگيزي به پاي تلفن نشستن تشويق‌مان مي‌كند.

اين عادت كه اغلب آن را زنانه مي‌دانند، عادت وقتگير و معمولا كم فايده‌اي است. آنقدر كم فايده كه به امتحان كردنش نمي‌ارزد. شما بايد براي اين تجربه هزينه‌هاي زيادي بدهيد. اولين چيزي كه به ذهن مي‌رسد رقم بالايي است كه 2 ماه بعد قبض تلفنمان نشان مي‌دهد.

با اين‌كه پاي تلفن نشستن و با يك دوست خيلي صميمي‌ درباره آدم‌هايي كه مي‌شناسيم حرف زدن به اين كار غيبت هم مي‌گويند لذتي وصف نشدني به همراه دارد، اما هر لذتي بعد از مدتي جاي خودش را به ملال و تكرار مي‌دهد و اين درست زماني است كه به آن عادت كردن مي‌گويند. ترك عادت هم كه خوب مي‌دانيد، آدم را مريض مي‌كند.

اين‌كه روي كاناپه دراز بكشيد، تلفن را دستتان بگيريد و بي‌آن‌كه نياز باشد از دوستي كه آن‌طرف خط نشسته پذيرايي كنيد، بي‌آن‌كه لازم باشد موقع حرف زدن با او حواستان باشد كه پايتان را دراز نكنيد يا خميازه نكشيد و با دست كيك را توي دهانتان نبريد، زندگي كردن آن هم از نوع خوبش است. نه؟! اما علم پزشكي نظر ديگري دارد.

اين‌كه استفاده از تلفن‌، مخصوصا تلفن همراه واقعا مضر است يا نه، اين مضرات چه چيزهايي هستند و اين ضررها به چه ميزان هستند، سوالاتي هستند كه هنوز جواب قطعي براي آنها وجود ندارد. اما علم پزشكي احتمال مي‌دهد كه امواج اين تلفن‌ها براي گوش، مغز و حتي پوست انسان مضراتي، هر چند كم، داشته باشد.

پزشك‌ها توصيه مي‌كنند تا جايي كه مي‌توانيد گوشي‌هاي تلفن را از خودتان دور نگه داريد. وقتي با گوشي‌تان كاري نداريد آن را در فاصله دست كم يك‌متري‌تان قرار بدهيد. وقتي توي خيابان راه مي‌رويد هم لازم نيست حتما آن را توي دستتان بگيريد؛ بهتر است گوشي را داخل كيف يا جيبتان بگذاريد.

درباره تلفن‌هاي ثابت هم، علاوه بر توصيه‌هاي علم پزشكي، عارضه ديگري به اسم گيوه‌گشادي محتمل است. وقتي يك ماه تمام زندگيتان و كار و بار و غيبت‌هايتان را به جاي ديدن چهره به چهره دوستان و خانواده، پاي تلفن راست و ريست مي‌كنيد؛ ديگر بيرون آمدن از خانه، تاكسي سوار شدن و ديدن دوستانتان كاري است كه به سختي از عهده‌اش برمي‌آييد. كاري كه گوشي تلفن‌تان به راحتي برايتان انجام مي‌دهد.

فرهنگ مكالمه

تا به حال برايتان پيش آمده در جلسه رسمي‌نشسته باشيد و زنگ تلفن همراهي به صدا در نيامده باشد؟ تا به حال برايتان پيش آمده در سينما و درست در حساس‌ترين لحظه‌ها كه شما در فيلم غرق شده‌ايد زنگ تلفن نفر پشت‌سري‌تان به صدا در بيايد و از آن همه تصوير و خيال پرتابتان بكند روي صندلي نه چندان راحت سينما؟ مثال‌هاي ديگري هم وجود دارد، مثلا در هواپيما، اتاق آي‌سي‌يو بيمارستان، تيمارستان و هر جاي ديگري كه يا اجازه استفاده از تلفن همراه را نداريم يا بهتر است بگذاريم موبايلمان براي مدتي خاموش باشد. البته قضيه اعتماد به همين سادگي‌ها هم نيست. در خيلي از سالن‌ها سيستم‌هاي ضد امواج موبايل نصب مي‌كنند. به اين ترتيب به محض آن‌كه گوشي به دست و خندان وارد سالن مي‌شويد، تلفن‌ها از كار مي‌افتند و خيال برگزاركننده‌ها راحت مي‌شود.

يكي از مهم‌ترين هشدارها درباره تلفني حرف زدن، موقع رانندگي به صراحت اين است: «حرف نزنيد.» راننده‌هاي تاكسي يكي از خطرناك‌ترين راننده‌هاي موبايل به گوشي هستند كه مي‌تواند وجود داشته باشد. آمار رسمي ‌مي‌گويند حرف زدن با موبايل در هنگام رانندگي يكي از مهم‌ترين عوامل تصادفات در جاده‌ها و حتي شهرهاي ايران است. خب آنقدر حرف نزنيد.

لطفا يك آهنگ ملايم و غير آزاردهنده براي زنگ تلفن‌تان انتخاب كنيد. خودتان را در حال خواندن صفحات آخر كتابي تصور كنيد كه از 3 روز پيش در دست گرفته‌ايد، زنگ تلفن با گوشخراش‌ترين و بلندترين صداي ممكن به صدا در مي‌آيد و از جا مي‌پراندتان. يادتان باشد هر روز آن ده‌ها نفري كه موقع زنگ خوردن گوشي‌تان، با شما هستند يا حتي از كنارتان مي‌گذرند هم اين حس آزاردهنده را دارند. لطفا بلندي زنگ تلفن را هم در سطح پايين تنظيم كنيد.

موقع حرف زدن با تلفن با صداي آهسته و لحن آرام صحبت كنيد. نگران نباشيد گوشي‌ها طوري طراحي شده‌اند كه صداي ضعيف را هم منتقل مي‌كنند. شركت‌هاي مختلف گوشي موبايل تنظيمات متفاوتي براي محصولاتشان دارند.

ديگر اين‌كه هيچ‌وقت تلفن همراه يا ثابتي كه مال شما نيست را جواب ندهيد. اين كار اصلا هم شوخي بامزه‌اي نيست.

در خيلي از كشور‌هاي دنيا تعداد مشتركين تلفن‌هاي همراه، بيشتر از صاحبان تلفن‌هاي ثابت است. در حال حاضر هند و چين به ترتيب بالاترين ميزان رشد تعداد كاربران تلفن همراه را در دنيا دارند. در دسترس بودن ساده سيمكارت‌ها و شارژ كارت‌هاي اعتباري از مهم ترين دلايلي است كه باعث اين رشد واقعا سريع شده است.

ما ايراني‌ها روزانه ساعت‌هاي زيادي را پاي تلفن مي‌گذرانيم. خيلي از جوان‌ها بيشتر از يك خط موبايل دارند و معمولا استفاده‌هايشان از تلفن همراه و ثابت چيزي به جز انجام كارهاي ضروري است. اما به گزارش AP جوانان در گرجستان در روز 4ساعت از وقت خود را به مكالمه با خطوط ثابت تلفن صرف مي‌كنند، در حالي كه جوانان شهر آتن در كشور يونان روزانه 4 پيام متني به تلفن‌هاي همراهشان ارسال مي‌شود.

كاربران تلفن همراه در آمريكا نسبت به اروپايي‌ها بيشتر صحبت مي‌كنند و البته هزينه كمتري هم مي‌پردازند. از هر 10 نفر ساكن كشورهاي اتحاديه اروپا 8 نفر شماره تلفن همراه دارند. در حالي كه در آمريكا از هر 10 نفر 6 نفر داراي يك شماره تلفن همراه هستند.

تلفن همراه تقريبا در تمام كشورهاي دنيا نفوذ بالايي داشته است و به زودي يك شبكه جهاني تلفن همراه هم به راه خواهد افتاد. با در نظر گرفتن اين نكته به نظر مي‌رسد يك فرهنگ خاص استفاده از تلفن‌هاي همراه در همه دنيا در حال شكل گرفتن است كه در آن به گوشي همراه به عنوان يك ابزار كليدي اجتماعي نگاه مي‌شود. در اين فرهنگ مردم به گوشي‌هايشان به عنوان يك دفتر تلفن حساس نگاه مي‌كنند كه به كمك آن مي‌توانند هر لحظه با هر كدام از دوستانشان كه مي‌خواهند تماس بگيرند. تلفن و مخصوصا نوع همراه اش يك وسيله كاملا كاربردي است. اگر چه مي‌توان از آن استفاده‌هاي كاملا غير كاربردي هم كرد.

منبع